Rạng sáng 27/6/2026 (giờ California), khi tiếng còi lệnh vang lên ở thung lũng Olympic Valley dưới chân dãy Sierra Nevada, sẽ có một cô gái vùng cao Lào Cai đứng trong vạch xuất phát của giải chạy 100 dặm lâu đời và danh giá nhất hành tinh.
Đó là Hà Thị Hậu — người Việt Nam đầu tiên hoàn thành Western States. Và năm nay cô trở lại không phải với tư cách khách mời, mà bằng tấm vé của một vận động viên đã lọt vào top 10 thế giới.
Bài này giúp bạn hiểu Western States là giải gì, vì sao giải nữ 2026 được gọi là "mạnh nhất lịch sử", và quan trọng nhất: dùng điểm ITRA để đo cơ hội thực tế của Hà Thị Hậu nằm ở đâu giữa dàn ứng viên vô địch.
Western States 100 — "kỳ thi tốt nghiệp" của dân chạy đường mòn
Western States Endurance Run (viết tắt WSER, hay gọi tắt WS100) ra đời năm 1974, là giải ultra trail — chạy đường mòn cự ly siêu dài, vượt quá 42,195 km của một marathon — đầu tiên trên thế giới ở cự ly 100 dặm. Hơn nửa thế kỷ qua, nó được xem như giải kinh điển mà gần như mọi vận động viên đường mòn đều mơ một lần góp mặt.
Vài con số để bạn hình dung độ khắc nghiệt:
- Quãng đường: khoảng 161 km (100,2 dặm), từ Olympic Valley gần hồ Tahoe về thị trấn Auburn, bang California.
- Địa hình: tổng leo dốc khoảng 5.500 m và đổ dốc hơn 7.000 m — chân vận động viên phải "phanh" liên tục trên những đoạn xuống dài hàng chục cây số.
- Cái nóng: quãng giữa đường xuyên qua các hẻm núi (canyon) nơi nhiệt độ có thể vượt 38–40°C. Đây mới là kẻ thù thật sự, không phải dốc.
- Thời gian giới hạn: 30 giờ. Ai về dưới 24 giờ được trao chiếc khóa thắt lưng bạc — biểu tượng danh dự mà dân trong nghề gọi vui là "chạy đua với mặt trời".
Năm 2025, nhà vô địch nữ Abby Hall (Mỹ) về đích sau 16 giờ 37 phút 16 giây. Để dễ hình dung: đó là chạy gần như liên tục từ sáng tới tối muộn, qua núi cao và hẻm nóng, gần như không nghỉ.
→ Hướng dẫn toàn diện chạy ultra trail: từ 50K đến 100 dặm
Hiểu điểm ITRA trong 30 giây
Để so sánh "ai mạnh hơn ai" giữa các vận động viên chạy ở những giải khác nhau, giới trail dùng chỉ số ITRA (ITRA Performance Index) — thang điểm từ 0 đến 1000 do Hiệp hội Chạy Trail Quốc tế (International Trail Running Association) chấm. Hệ thống lấy trung bình có trọng số 5 kết quả tốt nhất trong 36 tháng gần nhất của mỗi người.
Cách đọc nhanh đối với nữ:
- 750 điểm trở lên: đẳng cấp tinh nhuệ thế giới.
- 800 điểm trở lên: nhóm tranh chấp huy chương ở những giải lớn nhất hành tinh.
Hãy ghi nhớ con số này, vì ngay sau đây nó sẽ cho bạn thấy Hà Thị Hậu đang đứng ở đâu.
Giải nữ 2026: sâu chưa từng thấy
Điều khiến giới chuyên môn gọi giải nữ 2026 là "mạnh nhất lịch sử" rất đơn giản: gần như toàn bộ top 10 nữ của năm 2025 đều quay lại. Theo quy định, 10 người về đầu mỗi năm được tự động mời dự năm sau — và năm nay hầu hết đều nhận lời. Cộng thêm một loạt gương mặt mới cực mạnh, mật độ ứng viên vô địch dày đặc hiếm thấy.
Dưới đây là chỉ số ITRA (tính đến tháng 6/2026, lấy từ hồ sơ chính thức trên itra.run) của những cái tên đáng chú ý nhất:
| Vận động viên | Quốc tịch | ITRA Index | Dấu ấn |
|---|---|---|---|
| Jennifer Lichter | Mỹ | 823 | Kỷ lục đường chạy Black Canyon 100k; chưa từng chạy 100 dặm |
| Tara Dower | Mỹ | 817 | Kỷ lục Javelina 100 dặm; giữ FKT cung Appalachian Trail (~3.500 km) |
| Fuzhao Xiang | Trung Quốc | 808 | 2 lần á quân WS; chỉ số nữ cao nhất Trung Quốc |
| Abby Hall | Mỹ | 794 | Đương kim vô địch WS 2025 |
| Marianne Hogan | Canada | 791 | Hạng 3 WS 2025 |
| Hà Thị Hậu | Việt Nam | 787 | Hạng 6 WS 2025; chỉ số cao nhất Việt Nam |
| Emily Hawgood | Zimbabwe | 777 | Lọt top 10 WS 5 năm liên tiếp |
| Molly Seidel | Mỹ | đang định hình | HCĐ marathon Olympic 2020; lần đầu chạy 100 dặm |
(FKT — Fastest Known Time — kỷ lục thời gian nhanh nhất chinh phục một cung đường. Molly Seidel mới chuyển từ marathon đường bằng sang trail, mới vài giải nên chỉ số ITRA chưa ổn định, nhưng tốc độ của cô là ẩn số đáng gờm.)
Hai điều bảng này nói với bạn:
Thứ nhất, nhóm dẫn đầu sít sao đến kinh ngạc. Bảy ứng viên hàng đầu nằm gọn trong khoảng 777–823 điểm — chênh nhau chưa tới 50 điểm. Ở đẳng cấp này, một ngày thi đấu tốt hay xấu có thể đảo lộn hoàn toàn thứ hạng. Không ai cầm chắc chiến thắng.
Thứ hai, Hà Thị Hậu nằm ngay giữa nhóm đó. Chỉ số 787 của cô chỉ kém ứng viên số một (Jennifer Lichter, 823) đúng 36 điểm, và ngang ngửa đương kim vô địch Abby Hall (794) hay người về hạng 3 năm ngoái Marianne Hogan (791). Nói cách khác: trên giấy tờ, cô gái Sa Pa là một trong khoảng tám người phụ nữ mạnh nhất có mặt.
Chuyên gia bình luận lâu năm AJW của trang iRunFar dự đoán top 6 nữ là: Abby Hall, Jennifer Lichter, Tara Dower, Anne Flower, Fu-Zhao Xiang, Hannah Allgood. Một chi tiết đáng chú ý: 7 trong 10 người về đầu năm 2025 không phải người Mỹ — giải nữ Western States ngày càng mang tính toàn cầu, và Hà Thị Hậu là một phần của làn sóng đó.
Hà Thị Hậu là ai?
Nếu chỉ nhìn thành tích hôm nay, ít ai ngờ Hà Thị Hậu mới bắt đầu chạy bộ từ năm 2020.
Cô sinh ra ở huyện miền núi Văn Bàn (Lào Cai), sau đó lên Sa Pa lập nghiệp, từng làm trong ngành du lịch — đặt tour, cho thuê xe máy — để nuôi con. Khi đại dịch COVID-19 ập đến, công việc đình trệ, cô bắt đầu chạy quanh hồ mỗi ngày, ban đầu chỉ vài cây số để giữ sức khỏe và vóc dáng. Từ đó, một tài năng vùng cao lộ diện.
Chỉ sau hơn hai năm, cô liên tục vô địch các giải lớn trong nước như Vietnam Mountain Marathon (VMM) cự ly 100 km và Vietnam Trail Marathon. Bước ngoặt quốc tế đến năm 2024: Hà Thị Hậu cán đích hạng 4 cự ly CCC (khoảng 100 km) trong tuần lễ UTMB Mont-Blanc — sự kiện ultra trail lớn nhất thế giới tổ chức tại châu Âu. Thành tích đó mang về cho cô tấm "vé vàng" (golden ticket) — suất mời thẳng vào Western States, bỏ qua vòng bốc thăm mà hàng chục nghìn người tranh nhau mỗi năm.
Hiện cô là nữ vận động viên có chỉ số ITRA cao nhất Việt Nam (787 điểm). Truyền thông trong nước quen gọi cô là "nữ hoàng chạy trail".
Kỳ tích Western States 2025
Lần đầu chinh phục cự ly 100 dặm — vốn xa gấp rưỡi mọi giải cô từng chạy trước đó — Hà Thị Hậu về đích với:
- Thời gian: 17 giờ 23 phút 47 giây
- Hạng 6 nữ, hạng 18 chung cuộc (tính cả nam và nữ)
- Vận động viên châu Á xuất sắc thứ 2, chỉ sau Fuzhao Xiang của Trung Quốc
Với một người lần đầu chạy 100 dặm, ở giải khắc nghiệt bậc nhất thế giới, đây là màn ra mắt gần như hoàn hảo.
Phong độ đang lên
Quan trọng hơn cả thành tích cũ là phong độ hiện tại. Cuối năm 2025, Hà Thị Hậu vô địch cự ly 100 km (95,6 km với hơn 5.100 m leo dốc) tại UTMB Chiang Mai với thời gian 10 giờ 43 phút 28 giây — chỉ vài tuần sau khi thắng một giải 105 km ở Trung Quốc. Cô bước vào mùa 2026 với thể trạng sung mãn.
Cơ hội thật sự của Hà Thị Hậu năm 2026
Đây là phần quan trọng nhất, và cũng là phần cần thành thật.
Trước hết, vé dự giải năm nay khác hẳn năm ngoái. Năm 2025 cô vào bằng vé vàng. Năm 2026, cô có mặt nhờ chính kết quả của mình: hạng 6 năm ngoái đưa cô vào nhóm "Top Ten" được mời thẳng. Trong danh sách thi đấu chính thức, cô mang số báo danh F6 — đứng cùng hàng với những nhà vô địch thế giới.
Vì sao điểm ITRA chưa phải tất cả — và điều đó có lợi cho Hậu. Chỉ số ITRA đo năng lực tổng quát qua nhiều giải, nhưng nó không đo được ba thứ quyết định ở Western States: khả năng chịu nóng trong hẻm núi, kinh nghiệm thực chiến cự ly 100 dặm, và phong độ đúng ngày. Đây chính là điểm thú vị: hai người có chỉ số cao nhất bảng — Jennifer Lichter (823) và Molly Seidel — đều chưa từng chạy trọn 100 dặm. Điểm số nói họ mạnh; nhưng cự ly 100 dặm là một con thú hoàn toàn khác với 100 km, và lịch sử Western States đầy rẫy những tân binh điểm cao gục ngã ở hẻm núi. Hà Thị Hậu thì đã đi trọn cung đường này một lần — cô biết đoạn nào phải kìm, đoạn nào được buông.
Điểm mạnh của cô:
- Kinh nghiệm cung đường — lợi thế mà điểm ITRA không thể hiện.
- Khả năng leo dốc — sở trường hợp với địa hình vùng cao cô tập luyện mỗi ngày ở Sa Pa.
- Phong độ đỉnh cao ngay trước thềm giải, như kết quả Chiang Mai cho thấy.
Thách thức không nhỏ:
- Giải nữ 2026 sâu hơn 2025 — giữ nguyên thành tích như năm ngoái chưa chắc đủ để lặp lại hạng 6.
- Cái nóng vẫn là biến số khó lường nhất; một ngày nắng gắt ở canyon có thể đảo lộn mọi tính toán.
- Bài toán hồi phục — lịch thi đấu dày cuối 2025 vừa là bằng chứng phong độ, vừa là rủi ro nếu cơ thể chưa kịp nạp lại.
Kịch bản hợp lý: lọt lại top 5 là mục tiêu trong tầm tay và hoàn toàn xứng đáng kỳ vọng; chen vào top 3 sẽ là kỳ tích — đòi hỏi một ngày thi đấu hoàn hảo của cô đi cùng một ngày không trọn vẹn của vài ứng viên hàng đầu. Dù kết quả thế nào, việc một người mới chạy bộ sáu năm, xuất phát từ một thị trấn vùng cao Việt Nam, đứng ngang hàng chỉ số với các huy chương Olympic và kỷ lục gia thế giới — tự nó đã là một câu chuyện đáng kể.
Vì sao bạn nên dõi theo?
Hành trình của Hà Thị Hậu không chỉ là chuyện của một ngôi sao. Nó là minh chứng cho điều mà bất kỳ ai mới bắt đầu chạy đều cần tin: xuất phát muộn không có nghĩa là không thể đi xa. Cô bắt đầu từ vài cây số quanh hồ trong mùa dịch, không phải từ phòng gym hay đường đua chuyên nghiệp.
Điều làm nên khác biệt không phải năng khiếu bẩm sinh, mà là cách tập luyện có hệ thống, hiểu cơ thể mình, và kiên trì qua từng mùa giải. Đó cũng là điều một người chạy phong trào có thể học và áp dụng cho mục tiêu riêng — dù là chinh phục 5 km đầu tiên hay một cự ly đường mòn 70 km.
→ Chuẩn bị giải trail đầu tiên: hướng dẫn hoàn chỉnh từ đăng ký đến về đích
Ngày 27/6 này, khi theo dõi Hà Thị Hậu băng qua những hẻm núi California, hãy nhớ: mỗi bước chạy bền bỉ đều bắt đầu từ một quyết định rất đời thường — bước ra khỏi cửa và chạy.
Nguồn dữ liệu: iRunFar (2026 Western States 100 Women's Preview & Top Entrants), trang chủ và danh sách thi đấu WSER 2026, hồ sơ vận động viên trên itra.run (cập nhật tháng 6/2026), VnExpress, Báo Người Lao Động.