Hầu hết runner nghiệp dư chạy marathon theo kiểu: xuất phát nhanh, giữ được 25km, rồi "chết" dần từ km 30 trở đi.
Sabastian Sawe làm ngược lại. Anh chạy nửa đầu trong 60:29. Rồi chạy nửa sau trong 59:01.
Nửa sau nhanh hơn nửa đầu 1 phút 28 giây. Và nửa sau đó — 59:01 — là nửa sau nhanh nhất trong lịch sử marathon. Nhanh hơn cả kỷ lục Half Marathon của Mỹ (59:17 của Conner Mantz).
Nếu bạn chỉ đọc một bài viết về cuộc đua này, tôi nghĩ nó nên là bài phân tích chiến thuật. Vì bài học ở đây không dành riêng cho elite — nó dành cho bất kỳ ai đang chuẩn bị cho một giải chạy.
Trước Cuộc Đua: Gãy Xương Bàn Chân, Đau Lưng, Và 240 Km/Tuần
Điều ít người biết: tháng 12 và tháng 1, Sawe phải nghỉ tập vì gãy xương do quá tải (stress fracture) ở bàn chân và chấn thương lưng.
Đội ngũ của anh không chắc anh có kịp đến London.
Sawe quay lại tập luyện đầy đủ vào tháng 2 — chỉ 2 tháng rưỡi trước giải. Và trong giai đoạn peak, anh chạy 150 dặm (240km) trong 1 tuần.
Trước giải, Sawe và HLV Claudio Berardelli công khai mục tiêu: phá kỷ lục đường chạy London (2:01:25 của Kelvin Kiptum). Không ai nói đến sub-2. Không ai nghĩ đến sub-2.
Đó là một bài học về kỳ vọng: đặt mục tiêu vừa đủ cao để push bản thân, nhưng không cao đến mức tạo áp lực phản tác dụng.
Nửa Đầu: Kiên Nhẫn Và Kỷ Luật
6 người chấp nhận mục tiêu 60:30 cho nửa đầu: Sawe, Kejelcha, Kiplimo, Kipruto, Tola và Geleta.
Khi đám đông hàng trăm VĐV bung ra từ vạch xuất phát, chỉ 6 người này dám giữ nhịp đó. Phần còn lại chạy chậm hơn.
Nửa đầu: 60:29. Pace trung bình khoảng 2:52/km.
Để bạn hiểu 60:29 nhanh hay chậm, hãy so sánh với 2 kỷ lục trước đó:
| VĐV | Giải | Thành tích | Nửa đầu | Nửa sau | Chênh lệch |
|---|---|---|---|---|---|
| Kipchoge | Berlin 2022 | 2:01:09 | 59:51 | 1:01:18 | +1:27 (positive) |
| Kiptum | Chicago 2023 | 2:00:35 | 1:00:48 | 59:47 | -1:01 (negative) |
| Sawe | London 2026 | 1:59:30 | 60:29 | 59:01 | -1:28 (negative) |
Sawe chạy nửa đầu ở giữa trong 3 người — chậm hơn Kipchoge 38 giâgiây, nhưng nhanh hơn Kiptum. Nhưng nửa sau của anh nhanh hơn Kiptum 46 giây và nhanh hơn Kipchoge tới 2 phút 17 giây.
Đó không phải may mắn. Đó là chủ đích. Sawe không cố gắng dẫn đầu ở nửa đầu. Anh ẩn mình trong nhóm, để pacer làm việc, tiết kiệm năng lượng.
Tại km 25, pacer cuối cùng rời cuộc đua. Đây là lúc cuộc đua thật sự bắt đầu.
Và Sawe tăng tốc ngay lập tức.
Nửa Sau: Tăng Tốc Đến Khi Cán Đích
Đây là phần điên rồ nhất. Hầu hết runner — kể cả elite — chậm dần ở nửa sau marathon. Glycogen cạn. Cơ mỏi. Tinh thần lung lay.
Sawe thì ngược lại. Anh càng chạy càng nhanh.
Dưới đây là bảng split 5km của Sawe từ km 30 trở đi — phần mà hầu hết runner gọi là "vùng chết":
| Đoạn | Thời gian | Quy đổi pace marathon |
|---|---|---|
| Km 0–21 (nửa đầu) | 60:29 | 2:52/km |
| Km 30–35 | 13:54 | 2:47/km |
| Km 35–40 | 13:42 | 2:44/km |
| Km 40–42.2 (cuối) | 5:51 | ~2:39/km |
| Nửa sau | 59:01 | 2:48/km |
So sánh nửa sau với 2 kỷ lục trước:
- Kipchoge (Berlin 2022): nửa sau 1:01:18 — chậm hơn Sawe 2 phút 17 giây. Kipchoge chạy positive split — nửa đầu nhanh, nửa sau chậm dần.
- Kiptum (Chicago 2023): nửa sau 59:47 — chậm hơn Sawe 46 giây. Kiptum cũng negative split, nhưng Sawe vẫn nhanh hơn đáng kể.
Nói cách khác: nửa sau của Sawe nhanh hơn nửa sau của Kipchoge gần bằng khoảng cách giữa về nhất và về thứ 10 trong hầu hết giải marathon lớn.
Bạn đọc lại bảng trên một lần nữa.
Từ km 35 đến km 40 — đoạn mà nhiều runner marathon gọi là "địa ngục" — Sawe chạy 13:42. Pace 2:44/km. Nhanh hơn cả nửa đầu của chính mình.
Và mile thứ 24 (khoảng km 38.6) — 4:12 — là mile nhanh nhất từng được chạy trong lịch sử marathon. Khi đến gần vạch đích, Sawe vẫn đang tăng tốc.
Nửa sau 59:01 — phá nửa sau của Kelvin Kiptum ở Chicago 2023 (59:45) tới 44 giây.
Kejelcha — Người Hùng Thầm Lặng Phía Sau Kỷ Lục
Không có Kejelcha, có lẽ không có 1:59:30.
Yomif Kejelcha — ngôi sao chạy track của Ethiopia — chạy marathon lần đầu tiên tại London. Và anh chạy 1:59:41. Cũng sub-2. Cũng phá kỷ lục thế giới cũ.
Kejelcha bám sát Sawe đến tận km 39. Anh không bao giờ dẫn đầu, nhưng cũng không bao giờ bỏ cuộc. Sự hiện diện của anh buộc Sawe phải duy trì tốc độ — không thể chùng lại dù chỉ 1 giây.
Kejelcha sau đó nói với phóng viên: anh "hit the wall" ở km 41. Khoảng cách 11 giây với Sawe chỉ xảy ra trong 1.2km cuối cùng.
Để bạn hiểu tầm vóc của Kejelcha: trước London, anh giữ kỷ lục thế giới chạy mile (1600m) trong nhà — 3:47. Bây giờ, cùng một người đã chạy 1 mile trong 3:47 vừa chạy marathon dưới 2 giờ. Biên độ năng lực đó gần như chưa từng có trong lịch sử điền kinh.
Jacob Kiplimo — 3 lần vô địch World Cross Country — về thứ 3 với 2:00:28. Một podium chưa từng có.
Thời Tiết Và Đường Chạy — Yếu Tố Không Thể Bỏ Qua
London không phải đường chạy nhanh nhất. Berlin thường được nhắc tên. Lịch sử cho thấy London thường chậm hơn Berlin khoảng 90 giây ở nửa đầu do nhiều khúc cua hơn.
Nhưng hôm đó, London có điều kiện gần như hoàn hảo:
- Nhiệt độ: 10°C lúc xuất phát, lên khoảng 16–18°C cuối đua — mát, lý tưởng cho marathon
- Mây phủ: Che nắng suốt cuộc đua
- Gió: Gió thuận ở 10km cuối dọc sông Thames — đẩy lưng runner về đích
Sawe có thời tiết hoàn hảo. Nhưng thời tiết hoàn hảo không tự chạy cho anh. Nó chỉ cho phép anh thể hiện đúng những gì đã tập luyện.
Bài Học Cho Runner Việt: Negative Split Là Kỹ Năng, Không Phải May Mắn
Tôi đã huấn luyện 250+ học viên. Và sai lầm phổ biến nhất mà tôi thấy trong ngày đua là: xuất phát quá nhanh.
Bạn đứng ở vạch xuất phát. Sự hưng phấn được đẩy. Đám đông hò reo. Bạn cảm thấy khỏe hơn bao giờ hết.
Rồi 5km đầu tiên pace nhanh hơn 30 giây so với kế hoạch. 10km vẫn ok. 15km bắt đầu thở hổn hển. 25km nặng chân. 30km — bạn chết đứng.
Sawe chạy sub-2 marathon bằng cách kiên nhẫn ở nửa đầu. 60:29 — không phải vì anh không thể nhanh hơn. Mà vì anh biết nửa sau mới là nơi cuộc đua thắng hay thua.
Áp dụng cho bạn:
1. Chạy 5km đầu chậm hơn 10–15 giây so với target pace. Cơ thể cần 15–20 phút để "ấm máy". Nếu bạn push từ đầu, bạn đang đốt glycogen sớm và tạo axit lactic không cần thiết.
2. Nếu bạn cảm thấy dễ ở km 10 — đó là đúng. Dễ ở km 10 nghĩa là bạn sẽ còn sức ở km 30. Khó ở km 10 nghĩa là bạn sẽ chết ở km 25.
3. Cuộc đua bắt đầu từ km 30. Mọi thứ trước đó chỉ là khởi động. Nếu bạn còn sức để tăng tốc nhẹ từ km 30 — bạn đã chạy đúng chiến thuật.
4. Tập negative split trong buổi long run. Đừng chỉ tập negative split ngày đua. Hãy tập nó mỗi tuần trong buổi chạy dài: 60% đầu ở pace easy, 40% cuối tăng dần. Cho cơ thể quen với cảm giác "còn sức để push".
Hiệu Ứng Bannister — Chuyện Gì Tiếp Theo?
Năm 1954, Roger Bannister phá mốc 4 phút cho 1 mile. Mọi người nghĩ điều đó không thể. Nhưng chỉ 46 ngày sau, John Landy cũng phá được. Rồi hàng chục người khác trong vài năm tiếp theo.
Khi bạn thấy ai đó làm được một điều — nó thay đổi hoàn toàn cách bạn nghĩ về giới hạn.
Sawe vừa chạy 1:59:30. Kejelcha chạy 1:59:41 cùng cuộc đua. Hai người cùng phá sub-2 trong một ngày.
Sawe mới 30 tuổi. Anh đã chạy 4 giải marathon — thắng cả 4. Câu hỏi bây giờ không phải "liệu có ai chạy sub-2 nữa không" mà là "bao lâu nữa, và nhanh hơn bao nhiêu".
Kết Luận
Sawe không phá kỷ lục bằng cách chạy liều lĩnh từ đầu. Anh phá kỷ lục bằng kỷ luật — kiên nhẫn ở nửa đầu, rồi tấn công ở nửa sau khi đối thủ đã mỏi.
Negative split không phải chiến thuật dành cho elite. Nó là chiến thuật đúng cho mọi runner.
Trong khóa Chạy Bộ Đúng Cách, tôi dạy chi tiết về chiến lược thi đấu — cách tính pace ngày đua, cách chạy negative split, cách chuẩn bị tinh thần và thể chất cho từng giai đoạn của cuộc đua. Vì tôi đã thấy quá nhiều người tập tốt nhưng ra giải thì "chết" ở km 30 chỉ vì chiến thuật sai.
→ Xem chi tiết khóa Chạy Bộ Đúng Cách
Chạy bền. Chạy khỏe. Chạy đến 70 tuổi.
Đỗ Trọng Linh
VDOT O2 Running Coach
Tham khảo: https://citiusmag.com/articles/sabastian-sawe-marathon-world-record-recap-london-2026